ΘEPHTIKO EPΓO

ΣYNEΔPIA/ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ

 

2011

 

Παράδοση και Παγκοσμιοοίηση:  Στο ραγματικό μουσείο των ροσομοιώσεων. 

Συμμετοχή στο συνέδριο ου διοργάνωσε ο Δήμος Καλαμαριάς στα λαίσια των εκδηλώσεων ǹαρά θιν αλός με θέμα Τέχνη, αισθητική, ολιτική στην ενότητα Αναζήτηση νέων ορίων της ελληνικότητας στη μουσική δημιουργία

(27/10/2011) http://www.kalamaria.gr/images/stories/parathin2011/progr%20parath%20low.pdf. 

Βίντεο http://www.youtube.com/watch?v=7AdtaO4gOIE

 

Περίληψη

Το φανταστικό μουσείο του Ανρέ Μαλρώ καλύτει όλο το φάσμα του ραγματικού.  Δεν εριλαμβάνει αλά ανααραγωγές έργων τέχνης αλλά ροσομοιώσεις του ολιτιστικού, μέρος του οοίου είναι η αράδοση.  Η αγκοσμιοοιημένη ραγματικότητα δεν ανέχεται την ύαρξη των αραδόσεων είτε σε τοικό είτε σε λανητικό είεδο ειτρέει μόνον την ύαρξη των κατά τον Μωντριγιάρ ομοιωμάτων (simulacra).  Η avant-garde, η σοβαρή μουσική, η world music, το ethnic, η ίδια η τέχνη, αιωρούνται σαν μαριονέτες σε ένα οιονεί ομογενοοιημένο σύμαν  μόνον οι κλωστές είναι αθέατες και οι κουκλοαίκτες οιονεί αόντες.  Όως αντού έτσι και στην Ελλάδα δεν υάρχει λέον αράδοση, υάρχουν μόνον ροσομοιώσεις της αράδοσης και ο ναρκισσοστικός βαυκαλισμός μιας υοτιθέμενης συνέχειας ου οδηγεί, όως λέει ο Δ. Δημητριάδης, στην καθησυχασμένη βεβαιότητα ότι η κληρονομιά μας ανήκει αδιαφιλονίκητα καθιεώνοντας την εθνική στειρότητα ως κυρίαρχη συμεριφορά, την αγκίστρωση στα κεκτημένα ως άρχουσα νοοτροία, τον μηρυκασμό των στερεοτύων ως ασφάλεια συνέχειας.

 

 

2007

           

Παράδοση και Παγκοσμιοοίηση:  Στο ραγματικό μουσείο των ροσομοιώσεων. 

Συμμετοχή ως εισηγητής στο μουσικολογικό συνέδριο ου συνδιοργάνωσαν η Ένωση Ελλήνων Μουσουργών, η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης και το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με θέμα Έντεχνη Ελληνική Μουσική Δημιουργία: Παράδοση και Παγκοσμιοοίηση (24-26/4/2007). 

 

2004

 

H νέα γενιά ελλήνων συνθετών και η μουσική ρωτοορεία. 

Διάλεξη στο Mέγαρο Mουσικής Aθηνών στα λαίσια του κύκλου διαλέξεων του O.M.M.A. με θέμα H ελληνική μουσική στο 2ο μισό του 20ού αιώνα (25/4/2004).          

 

Περίληψη

Στην ομιλία εξετάζεται η σύγχρονη ελληνική μουσική αραγωγή στα λαίσια της διεθνούς μουσικής ραγματικότητας.  Kατ αρχάς διερευνάται η διαδικασία αορρόφησης του ευρωαϊκού ολιτισμού των Nέων Xρόνων αό τον ολιτισμό της νέας λανητικής εοχής, και εριγράφονται ορισμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του ολιτισμού της εοχής μας (ου συνιστούν την λεγόμενη μεταμοντέρνα κατάσταση).  H σημαντικότερη για το αγκόσμιο ολιτιστικό γίγνεσθαι εξέλιξη ου λαμβάνει χώρα στην εοχή μας είναι η μετάλλαξη του δυτικοευρωαϊκού ολιτισμού.  Σύμτωμα αυτής της εξέλιξης είναι όχι μόνον η κρίση της σύγχρονης μουσικής αλλά γενικότερα της δυτικοευρωαϊκής, λόγιας ή κλασικής μουσικής.   Διατυώνεται η θέση ως ο μουσικός κονφορμισμός ου διακρίνει μεγάλο μέρος της σύγχρονης μουσικής αραγωγής δεν ρόκειται να λύσει το εικοινωνιακό ρόβλημα της σύγχρονης μουσικής (ου για ολλούς ροκλήθηκε αό την δήθεν εγκεφαλική μεταολεμική μουσική ρωτοορεία)  καθώς το ρόβλημα δεν αφορά την ίδια τη μουσική γλώσσα αλλά εξωμουσικούς αράγοντες ου οδηγούν στη μετάλλαξη του ολιτισμού της Δύσης. Συνεώς, όσο λάθος είναι ο δημιουργός οχυρωμένος μέσα στον αριστοκρατικό, αό ελεφαντόδοντο, ύργο της υψηλής δημιουργίας να αντιαρέρχεται το ρόβλημα της αουσίας κοινού με ιδιαίτερη ευκολία και ερισσή άνεση (λες και η εικοινωνία δε συνιστά μία βασική και ουσιαστική διάσταση της τέχνης), άλλο τόσο λάθος είναι να μειώνει την τέχνη του με σκοό να ανταοκριθεί στις ααιτήσεις του κοινού ακυρώνοντας έτσι το ρωτογενές στάδιο της καλλιτεχνικής δημιουργίας, την έμνευση, την αοκρυστάλλωση και υλοοίηση της μουσικής ιδέας. 

 

Στη συνέχεια ειχειρείται μια ρώτη ροσέγγιση της ελληνικής μουσικής ραγματικότητας.  Γίνεται σύντομη αναφορά στο αρελθόν και εκτίθενται  ζητήματα ου αφορούν την ελληνική ολιτιστική ταυτότητα και το ρόλο της λόγιας μουσικής στην συνολική ελληνική ραγματικότητα η οοία χαρακτηρίζεται, αφενός μεν, αό την καταχρηστική αρουσία του έντεχνου λαϊκού τραγουδιού, αφετέρου δε, αό τη διατήρηση ενός ααρχαιωμένου συστήματος μουσικής εκαίδευσης και μουσικών θεσμών.

 

Περιγράφεται η θέση (και η ταυτότητα) του συνθέτη στη σημερινή ελληνική ραγματικότητα (εκαίδευση, εργασιακές συνθήκες, βαθμός ροσβασιμότητας στους κυρίαρχους ολιτιστικούς θεσμούς).  Παρατηρείται μια εντυωσιακή αύξηση του αριθμού των εγγεγραμμένων στην Ένωση Eλλήνων Mουσουργών συνθετών ράγμα ου αντανακλά την εικρατούσα στάση ου αντιμετωίζει τη μουσική και γενικά την τέχνη με ένα ραγματιστικό τρόο και έχει ως ρότυο ερισσότερο την εικόνα του τεχνίτη, όως ήταν για αράδειγμα ο Bach, αρά αυτή του ρομαντικού νευματικού δημιουργού.

 

Κεφαλαιώδους σημασίας είναι η έννοια της δεσόζουσας κατάστασης ου υοδηλώνει ως σε μια ολύλοκη και ολύμορφη ραγματικότητα κυριαρχεί μια δεσόζουσα κατάσταση, η οοία και ροσδίδει νοήμα και σημασία, εομένως αξία, στη τέχνη. Για αράδειγμα, την ερίοδο της Eθνικής Σχολής, η αξία, δηλαδή, το νόημα της μεγάλης τέχνης, της μεγάλης μουσικής εριέχονταν στην ιδεά της ροβολής της εθνικής ταυτότητας, της έννοιας του έθνους, με μουσικοτεχνικούς τρόους ου ροέρχονταν αό τις εμειρίες άλλων ομοειδών Eθνικών Σχολών· οι συνθέτες ου ροβάλλονταν ήσαν αυτοί ου συμορεύονταν με τους στόχους της Σχολής, το όραμα του ιδρυτή της, του M. Kαλομοίρη.  Mεταολεμικά, κατά την ερίοδο ου η καλλιτεχνική ρωτοορεία, η avand guard, ροσέδιδε νόημα, δηλαδή αξία, στη μουσική, οι συνθέτες ου ανήκαν σ αυτήν, ήσαν αυτοί ου μορούσαν να ενταχθούν στη δεσόζουσα μουσική κατάσταση και αντίστοιχα να ροβληθούν. Στην εοχή μας, το ζητούμενο είναι η διάγνωση της δεσόζουσας κατάστασης (ου θα μορούσε να ταυτισθεί με την έννοια Zeitgeist), ου θα οδηγήσει στον ροσδιορισμό αντικειμενικών αξιολογικών κριτηρίων.  Tο βασικό ερώτημα δηλαδή είναι:  Mορεί να υάρξει μεγάλη τέχνη στη εοχή μας; 

 

H μεταολεμική ερίοδος διαιρείται (με κεντρικό άξονα τη μεταολίτευση) σε δύο γενιές 1945 – 1975 και 1975 μέχρι τις μέρες μας.  Aν κάτι είναι κοινό στις δύο γενιές είναι ότι εηρεάσθηκαν άμεσα ή έμμεσα αό τις καινοτομίες της μεταολεμικής μουσικής ρωτοορείας.  Eνώ αλιότερα οι διεθνείς εξελίξεις στο μουσικό χώρο μεταφέρονταν στην Eλλάδα με καθυστέρηση δέκα ερίου χρόνων, στις μέρες μας εμφανίζονται σχεδόν αμέσως.  Στοιχεία των διαφόρων μεταολεμικών μουσικών τάσεων όως ο σειραϊσμός, ο αλεατορισμός, η μικροολυφωνική μουσική, ο μινιμαλισμός, η νέα τονικότητα, ο νεορομαντισμός, η ολυστυλιστική μουσική, η φασματική μουσική κ.ά. εμφανίζονται στη μεταολεμική ελληνική μουσική αραγωγή.  Tο γνώρισμα όμως ου τη διακρίνει είναι η εκλεκτική εκ μέρους των ερισσοτέρων συνθετών ροσέγγιση των διαφόρων τάσεων ου συμβαδίζει με μια αίσθηση αενοχοοίησης της τονικότητας αλλά και της ίδιας της έκφρασης. 

 

Kαταλήγοντας διατυώνεται η θέση ως η λόγια μουσική βρίσκεται υό έμμεσο ή άμεσο διωγμό αό την αηνή κοινωνία των μαζών και τον ολιτισμό του κέρδους.  O συνθέτης λόγιας μουσικής, αφού έχει ήδη γκετοοιηθεί και στην ουσία αναιρεθεί ως δημιουργός και κοινωνός ολιτισμού, οδεύει λέον να καταστεί είδος ρος εξαφάνιση.

 

 

2001

 

Tο μεταμοντέρνο και η εικοινωνιακή κρίση της σύγχρονης μουσικής. 

Συμμετοχή ως εισηγητής και συντονιστής συνεδρίας στο Συμόσιο Σύγχρονης Mουσικής του Kέντρου Mεσογειακής Moυσικής με θέμα: Zητήματα αισθητικής και ταυτότητας στη σύγχρονη μουσική δημιουργία. (10-11/11/2001)

 

Περίληψη

H διαραγμάτευση των εννοιών του μοντέρνου και του μεταμοντέρνου αοτελεί σημείο εκκίνησης της ροβληματικής της αρούσας ανακοίνωσης.  Kαταδεικνύεται ως η έννοια του μεταμοντέρνου χαρακτηρίζεται αό ασάφεια σχετικά με το εννοιολογικό εριεχόμενό της.  Διατυώνεται η ρόταση να θεωρηθεί η τονική μουσική μια αό τις μεγάλες αφηγήσεις του δυτικού ολιτισμού σύμφωνα με την ορολογία του Lyotard.  Eντοίζονται χαρακτηριστικά της σύγχρονης μεταμοντέρνας ραγματικότητας και διατυώνεται η θέση ως η εικοινωνιακή κρίση της σύγχρονης μουσικής, για την οοία υεύθυνη θεωρείται αό ολλούς η ερίοδος του μουσικού μοντερνισμού, συνδέεται κυρίως αν όχι αοκλειστικά με εξωμουσικούς αράγοντες.  H θέση αυτή συνεάγεται αφενός μεν ως η λύση της κρίσης είναι αδύνατον να εέλθει με μουσικά μέσα και αφετέρου ως ααιτείται ένας ριζικά νέος τρόος ροσέγγισης της μουσικής ως μιας αό τις συνιστώσες του σύγχρονου ολιτισμού. 

 

2000

 

Σκέψεις ενός συνθέτη στην Eλλάδα στο τέλος της χιλιετίας.  (Tο μεταμοντέρνο, η εικοινωνιακή κρίση της σύγχρονης μουσικής και η νεοελληνική μουσική ραγματικότητα). 

Συμμετοχή ως εισηγητής στο συνέδριο του Iονίου Πανειστημίου με θέμα: Zητήματα Nεοελληνικής Mουσικής Iστορίας II. (29/9-1/10/2000). 

 

Περίληψη

H νεοελληνική μουσική ραγματικότητα αοτελεί μέρος της αγκόσμιας ολιτισμικής κατάστασης, η οοία έχει λέον καθιερωθεί να ορίζεται με την αμφιλεγόμενη και εν ολλοίς ασαφή έννοια του μεταμοντέρνου.  Στην αρούσα ανακοίνωση υοστηρίζεται ότι η νεοελληνική μουσική δεν μορεί ούτε ρέει να εξετάζεται ανεξάρτητα αό την αγκόσμια μουσική ραγματικότητα, καθώς ένα αό τα βασικά συστατικά της κυρίαρχης μεταμοντέρνας κατάστασης είναι η ολοκληρωτική ҹαγκοσμιοοίηση και ταυτόχρονη αλληλοδιείδυση ου συντελείται σε όλα τα είεδα των ανθρωίνων δραστηριοτήτων, στις οοίες φυσικά συμεριλαμβάνεται και η μουσική.  Eντοίζονται χαρακτηριστικά της σύγχρονης μεταμοντέρνας μουσικής ραγματικότητας και διατυώνεται η θέση ως η εικοινωνιακή κρίση της σύγχρονης μουσικής, για την οοία υεύθυνη θεωρείται αό ολλούς η ερίοδος του μουσικού μοντερνισμού, συνδέεται κυρίως αν όχι αοκλειστικά με εξωμουσικούς αράγοντες.  H θέση αυτή συνεάγεται, αφενός μεν, ως η λύση της κρίσης είναι αδύνατον να εέλθει με μουσικά μέσα, αφετέρου δε, ως ααιτείται ένας ριζικά νέος τρόος ροσέγγισης της μουσικής ως μιας αό τις συνιστώσες του σύγχρονου ολιτισμού.  H ανακοίνωση ολοκληρώνεται με ειδική αναφορά στην σύγχρονη νεοελληνική μουσική ραγματικότητα και τις ιδιαιτερότητές της, καθώς και στη θέση του συνθέτη μέσα σ αυτήν την ραγματικότητα.

 

2002           

 

H Mουσική για ιάνο στη μεταολεμική ερίοδο του 20ού αιώνα με κέντρο αναφοράς τα έργα για ιάνο του Pierre Boulez. 

Συμμετοχή στις HMEPEΣ ΠIANIΣTIKHΣ TEXNHΣ ου διοργανώνει του Σύγχρονο δείο Θεσσαλονίκης. (28-31/3/2002). 

 

ΑΡΘΡΑ

 

2010           

Παράδοση και αγκοσμιοοίηση. Στο ραγματικό μουσείο των ροσομοιώσεων.

Θεσσαλονικέων Πόλις (τεύχος 31).

 

 

2000

Παραλαγές άνω στον Gustav Mahler.  Περιοδικό Mουσικολογία (12ο τεύχος).

 

Περίληψη

Στο άρθρο αυτό εξετάζονται δύο χαρακτηριστικά της μουσικής του Gustav Mahler: (1) η νοσταλγία και (2) ο μουσικός λουραλισμός ως στοιχεία μοντερνισμού. 

 

O G. Mahler ανήκε στην κίνηση του Jugendstil και θεωρείτο αό τους συγχρόνους του μαζί με τον R. Strauss και άλλους συνθέτες, εκρόσωος του μοντερνισμού της εοχής του.  Διαφοροοιείται όμως αό του άλλους μοντερνιστές συνθέτες της εοχής του σε δύο σημεία, τα οοία είναι:

(α) H αοστασιοοιητική (Verfremdung) διάσταση του συναισθήματος της νοσταλγίας, ου δίνει τον ιδιαίτερα τραγικό τόνο στη μουσική του και το διαφοροοιεί αό τον σύγχρονό του, R. Strauss.  Για να εμβαθύνουμε στην ειδοοιό λειτουργία της νοσταλγίας στη μουσική, θεωρήθηκε ααραίτητη η συγκριτική αντιαραβολή των δύο κυριοτέρων εκροσώων του μουσικού μοντερνιοσμού του τέλους του 19ου αιώνα, του Mahler και του Strauss.  Tέλος αναλύεται ένα έρασμα (μ. 125-155) αό την ρώτη κίνηση της Tέταρτης Συμφωνίας του Mahler ως χαρακτηριστικό αράδειγμα του αοστασιοοιητικού ρόλου της νοσταλγίας στη μουσική.  

 

(β) H καταλυτική είδραση της ανοιχτής ακρόασης στην ίδια τη μουσική σύνθεση, είδραση ου οδηγεί σε μια μορφή μουσικού λουραλισμού, ο οοίος αοδομεί τη υάρχουσα μουσική γλώσσα.  Στο άρθρο εξετάζονται οι όροι ανοιχτή ακρόαση, μουσικός λουραλισμός, η σχέση υψηλής και χαμηλής ή κοινής (trivial) μουσικής και η οιότητα της αφηγηματικότητας στη μουσική του Mahler.  Aναλύεται η δεύτερη κίνηση της Ένατης Συμφωνίας ως τυικό αράδειγμα γιγάντιου collage ή μάλλον pot-pourri αό Lndler και βαλς. 

 

 

1999           

 

Σκέψεις ενός συνθέτη στην Eλλάδα στο τέλος της χιλιετίας. Περιοδικό Mουσικά (5ο τεύχος). 

Όως υοδηλώνει ο τίτλος, το άρθρο αοτελεί μια καταγραφή σκέψεων και δεν αοσκοεί σε μιαν ενδελεχή και συστηματική μελέτη των θεμάτων ου θίγονται. 

 

H διαραγμάτευση των εννοιών του μοντέρνου και του μεταμοντέρνου αοτελεί σημείο εκκίνησης της ροβληματικής του άρθρου.  Kαταδεικνύεται ως η έννοια του μεταμοντέρνου χαρακτηρίζεται αό ασάφεια σχετικά με το εννοιολογικό εριεχόμενό της, γεγονός ου έχει έμμεση είτωση και στον ροσδιορισμό της έννοιας του μοντέρνου.  Διατυώνεται η ρόταση να θεωρηθεί η τονική μουσική μια αό τις μεγάλες αφηγήσεις του δυτικού ολιτισμού σύμφωνα με την ορολογία του Lyotard, ενώ αράλληλα θίγονται ζητήματα ου αφορούν στη διαδικασία ου διέρχεται η καλλιτενική δημιουργία. 

 

Στην συνέχεια, το άρθρο αναφέρεται στο άμεσο αρελθόν, στη μεταολεμική ερίοδο, ου θεωρείται ερίοδος μοντερνισμού και αό ολλούς υεύθυνη για την εικοινωνιακή κρίση της σύγχρονης μουσικής.  Σ αυτό το σημείο διατυώνεται η θέση ως η εικοινωνιακή κρίση της σύγχρονης μουσικής συσχετίζεται με εξωμουσικούς αράγοντες και συγκεκριμένα (α) με την αγκοσμιοοίηση του ολιτισμού (ου διαμορφώνεται αράλληλα ρος την συντελούμενη αγκοσμιοοίηση του καιταλιστικού συστήματος) μέσω της ανάτυξης της τεχνολογίας και με δεδομένη την ηγεμονική θέση της Δύσης ανά τον λανήτη, (β) την κυριαρχία της καταναλωτικής μουσικής ου αοτελεί συνάρτηση της δομής και της λειτουργίας της μουσικής βιομηχανίας στην εοχή μας αλλά και της ιδιότυης διείσδυσης των ηττημένων ολιτισμών στο ολιτιστικό εοικοδόμημα της Δύσης και (γ) την οριακή εξειδίκευση των ανθρωίνων δραστηριοτήτων.  H θέση αυτή συνεάγεται αφενός μεν ως η λύση τηςκρίσης είναι αδύνατον να εέλθει με μουσικά μέσα και αφετέρου ως ααιτείται ένας ριζικά νέος τρόος ροσέγγισης της συνολικής μουσικής ραγματικότητας.

 

Στη συνέχεια εισάγεται κατ αντιαράθεση ρος τα κύρια χαρακτηριστικά της μεταμοντέρνας κατάστασης η έννοια του βάθους ως συστατικό και ροϋόθεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας. 

 

Tο άρθρο ολοκληρώνεται με αναφορά στην ελληνική ραγματικότητα και τις ιδιαιτερότητές της, καθώς και στη θέση του συνθέτη μέσα σ αυτήν την ραγματικότητα.

 

1998

           

Tο collage στη μουσική. H χρήση δανεισμένου υλικού στη μουσική δημιουργία.  Περιοδικό Mουσικός Λόγος (1ο τεύχος).

 

Περίληψη

Tο άρθρο αυτό αοτελεί το ρώτο μέρος ευρύτερης εργασίας, της οοίας το δεύτερο μέρος εριλαμβάνει ανάλυση της τρίτης κίνησης της Sinfonia του Luciano Berio.  Στο αρόν άρθρο αρουσιάζεται συνοτικά η ιστορία του collage στις διάφορες τέχνες (ζωγραφική και λογοτεχνία) και στη μουσική.  H έννοια του collage συγγενεύει με τη ευρύτερη έννοια της χρήσης δανεισμένου υλικού (ελληνική μετάφραση της δόκιμης αγγλικής έννοιας borrowed materials).  Aκολουθεί συνοτική ιστορική ανασκόηση εριτώσεων χρήσης δανεισμένου υλικού στην Iστορία της Mουσικής (.χ. το μεσαιωνικό μοτέτο, οι Λειτουργίες-Παρωδίες της Aναγέννησης, μουσικές μορφές όως το Quodlibet ή glosa κλ.). 

 

Tο δεύτερο μέρος του άρθρου ασχολείται με τη χρήση δανεισμένου υλικού στη μεταολεμική μουσική του 20ού αιώνα.  Παρουσιάζονται ενδεικτικά μια σειρά αό συνθέτες, των οοίων το έργο χαρακτηρίζεται αό την τεχνική του collage ή γενικότερα τη χρήση δανεισμένου υλικού όως οι M. Kagel (ειδικά το έργο Variationen ohne Fuge), J. Cage, G. Crumb, B.A. Zimmermann, M.P. Davies, H. Pousseur, musique concrte-ηλεκτρονική μουσική, K. Stockhausen (Hymnen και Telemusik) και τέλος η τρίτη κίνηση της Sinfonia του L. Berio.