Μάθημα 3ο - Απαραίτητες γνώσεις για την ανάγνωση ενός χάρτη.

 

Σημαντικά σημεία του μαθήματος

  • Το υπόμνημα είναι το κλειδί που ξεκλειδώνει τα μυστικά του χάρτη
  • Διαφορετικοί χάρτες τονίζουν διαφορετικά φυσικά και τεχνητά χαρακτηριστικά. Οι χαρτογράφοι δίνουν έμφαση σε διαφορετικά χαρακτηριστικά ανάλογα με τη χρήση για την οποία προορίζεται ο χάρτης.
  • Ενας οδικός χάρτης δείχνει στον κόσμο πώς μπορεί να ταξιδέψει από το ένα μέρος σε ένα άλλο. Ακόμα, δείχνει κάποια φυσικά όρια, όπως βουνά και ποτάμια, γεωγραφικά διαμερίσματα και κράτη καθώς και κατοικημένες περιοχές, π.χ. πόλεις, χωριά κλπ.
  • Ενας τρισδιάστατος χάρτης παρουσιάζει τη φυσική δομή μιας περιοχής δείχνοντας τις σχετικές υψομετρικές διαφορές.
  • Ενας τοπογραφικός χάρτης δείχνει το υψόμετρο σε κάθε περιοχή έτσι ώστε ο χρήστης να μπορεί να γνωρίζει κάθε στιγμή το απόλυτο υψόμετρο κάθε σημείου (την υψομετρική του διαφορά από το επίπεδο της θάλασσας).
  • Μπορεί να μάθει κανείς πολλά για έναν τόπο κοιτάζοντας σε διαφορετικά είδη χαρτών.

Αρχή Σελίδας

Ποιά σχέση έχει το μάθημα αυτό με τα θέματα της γεωγραφίας.

Θέση -- Το μάθημα αυτό διευκολύνει τους μαθητές να κατανοήσουν περισσότερο το βασικό εργαλείο που χρησιμοποιούν οι γεωγράφοι - τους χάρτες - για να επικοινωνούν και να ανταλλάσσουν μεταξύ τους πληροφορίες που αφορούν έναν τόπο.

Τόπος -- Μέσα από αυτό το μάθημα οι μαθητές θα εξετάσουν τα χαρακτηριστικά (βουνά, ποτάμια, δρόμους) του νομού Χαλκιδικής. Θα τα δούν αυτά σε διαφορετικούς χάρτες για να καταλάβουν ότι κάθε χάρτης δείχνει άλλα ή αλλιώς τα πράγματα ανάλογα με το τί πραγματεύεται.

Απαραίτητα υλικά για το μάθημα.

1. Ενα αντίγραφο όλων των χαρτών και απεικονίσεων για κάθε μαθητή.

2. Ενα αντίγραφο της άσκησης 3 για κάθε μαθητή.

Κατά τη διάρκεια του μαθήματος οι μαθητές θα δουλέψουν με τους χάρτες τους. Παράλληλα με την εργασία στους χάρτες θα συμπληρώνουν και την Ασκηση 3. Αυτό θα τους βοηθήσει να μάθουν ο ένας από τον άλλον και στο τέλος θα πρέπει όλοι να έχουν συμπληρωμένη την άσκηση σωστά.

 

Αρχή Σελίδας

Μέθοδος για τη διδασκαλία του μαθήματος

΄Οπως γνωρίζουν ήδη οι μαθητές, υπάρχουν πολλών ειδών χάρτες. Το μάθημα αυτό βασίζεται σε τρία είδη: έναν οδικό χάρτη, έναν τοπογραφικό χάρτη και τις τρισδιάστατες απεικονίσεις.

1. Μοιράστε την ΄Ασκηση 3. Ζητήστε από τους μαθητές να έχουν μπροστά τους τους χάρτες. Θα τους χρησιμοποιήσουν όλους κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Θα σημειώνουν πάνω στους χάρτες τους και θα συμπληρώνουν την Ασκηση 3 ταυτόγχρονα.

2. Αναγνωρίστε κάποια χαρακτηριστικά του νομού Χαλκιδικής. Ζητήστε από τους μαθητές να κοιτάξουν με προσοχή τους χάρτες. Δείξτε στο χάρτη της Ελλάδας τη θέση του νομού Χαλκιδικής. Δείξτε τη θέση του νομού σε σχέση με την Κεντρική Μακεδονία . Δείξτε την πρωτεύουσα και τις άλλες μεγάλες πόλεις (χωριά) του νομού. Τονίστε το ιδιαίτερο σχήμα του νομού (σαν πέλμα πτηνού). Μιλήστε στα παιδιά για τα απότομα τοιχώματα της ανατολικής ακτής και για την ομαλή δυτική ακτή. Τέλος δείξτε τους το βουνό στο κέντρο του νομού.

3.Δείξτε στα παιδιά τί μπορούν να μάθουν από κάθε χάρτη.

Υπόμνημα:Πείτε στους μαθητές “ όλα τα χαρακτηριστικά που μόλις τώρα εντοπίσαμε υπάρχουν σε ένα τουλάχιστον χάρτη. Πώς μπορούμε να κατανοήσουμε πόσες και τί λεπτομέρειες δείχνουν αυτοί οι χάρτες;" (Από το υπόμνημα του καθενός).

4. Βοηθείστε τους μαθητές να καταλάβουν τις πληροφορίες που υπάρχουν σε έναν  οδικό χάρτη . Ξεκινήστε με τον οδικό χάρτη και την Ασκηση 3. Για αρχή χρησιμοποιήστε τον οδικό χάρτη γιατί μπορεί να είναι πιο απλός για τους μαθητές. Για να προσανατολιστούν πείτε τους να εντοπίσουν την πρωτεύουσα του νομού και να την βάλουν σε ένα κύκλο. Πείτε τους να παρατηρήσουν το υπόμνημα.

Ζητήστε να απαντήσουν στις παρακάτω ερωτήσεις και να συμπληρώσουν την Ασκηση 3.

  • Βρείτε και ζωγραφίστε το σύμβολο που δείχνει ένα δρόμο.
  • Ζητήστε από τους μαθητές να βρούν ένα δρόμο που οδηγεί στο βουνό.
  • Ζητήστε από τους μαθητές να βρούν ένα δρόμο που οδηγεί στη θάλασσα.
  • Γιατί στο κέντρο του νομού δεν υπάρχουν μεγάλοι δρόμοι;
  • Γιατί στη χερσόνησο του Αγίου Ορους δεν υπάρχουν δρόμοι;
  • Γιατί στη χερσόνησο της Κασσάνδρας υπάρχουν δρόμοι κυρίως παράλληλα προς την ακτή της χερσονήσου και όχι στο εσωτερικό της;
  • Από ποιές περιοχές περνάει κανείς για να πάει από την Νέα Καλλικράτεια (Δ τμήμα του νομού) μέχρι την Ιερισσό (Α τμήμα του νομού);

5. Βοηθήστε τους μαθητές να καταλάβουν τις τρισδιάστατες απεικονίσεις. Πρέπει να καταλάβουν ότι απεικονίζουν την τρίτη διάσταση.

Ζητήστε από τους μαθητές να εντοπίσουν βουνά και κοιλάδες από τις διάφορες απεικονίσεις.

Ζητήστε να απαντήσουν στις παρακάτω ερωτήσεις και να συμπληρώσουν την Ασκηση 3 βλέποντας τις τρισδιάστατες απεικονίσεις και τον τοπογραφικό τους χάρτη.

- Ζητήστε από τους μαθητές σας να προσανατολίσουν την πρώτη τρισδιάστατη απεικόνιση που έχουν με τον τοπογραφικό χάρτη.

- Πείτε στους μαθητές να εντοπίσουν ένα βουνό στο χάρτη και το ίδιο βουνό στην τρισδιάστατη απεικόνιση.

- Πείτε τους να προσέξουν το απότομο τμήμα της ανατολικής ακτής που φαίνεται στην απεικόνιση και το αντίστοιχο τμήμα στον χάρτη. Επιστήστε την προσοχή τους στις ισοϋψείς καμπύλες (πόσο πυκνές γίνονται).

- Πείτε τους να προσέξουν το ομαλό τμήμα της δυτικής ακτής που φαίνεται στην απεικόνιση και το αντίστοιχο τμήμα στον χάρτη. Επιστήστε την προσοχή τους στις ισοϋψείς καμπύλες (πόσο αραιές γίνονται) χωρίς ακόμα να αναφερθείτε σε λεπτομέρειες γι αυτές.

6. Βοηθήστε τους μαθητές να κατανοήσουν τις πληροφορίες που δίνει ένας τοπογραφικός χάρτης. Μία τρισδιάστατη απεικόνιση δείχνει τη μεταβολή του υψομέτρου. Την ίδια μεταβολή δείχνει και ο τοπογραφικός χάρτης αλλά χρησιμοποιεί διαφορετικό τρόπο (ισοϋψείς καμπύλες).

Τις καμπύλες αυτές είναι δύσκολο να τις καταλάβει ο μαθητής, αν δεν έχει δει πώς είναι η περιοχή στις τρεις διαστάσεις ή στην πραγματικότητα.

7. Ισοϋψείς καμπύλες. Δείξτε στους μαθητές τις λεπτές δαντελωτές καμπύλες που υπάρχουν στο εσωτερικό του χάρτη και πείτε τους ότι αυτές είναι οι ισοϋψείς καμπύλες, οι οποίες ενώνουν όλα τα σημεία της επιφάνειας που έχουν το ίδιο υψόμετρο. Δηλαδή απέχουν σε ύψος το ίδιο από την επιφάνεια της θάλασσας. Σκεφτείτε τις καμπύλες αυτές σαν να είναι ένα μονοπάτι που ακολουθεί τέτοια πορεία ώστε να είναι πάντοτε στο ίδιο υψόμετρο (δηλαδή ούτε ανηφορίζει ούτε κατηφορίζει).

Ζητήστε από τους μαθητές να βάψουν μία τέτοια καμπύλη με ένα χρωματιστό μολύβι. Εξηγείστε τους ότι οι καμπύλες της χερσονήσου Κασσάνδρας (και όλου του νομού) αυξάνονται από τη θάλασσα προς το εσωτερικό ανά 100 μέτρα υψόμετρο. Πείτε τους να βάψουν με μολύβι την ισοϋψή των 200 μέτρων.

Ας παρατηρήσουν, με τη βοήθεια των τρισδιάστατων απεικονίσεων και της δορυφορικής εικόνας, ότι, όταν οι ισοϋψείς βρίσκονται πολύ κοντά η μία με την άλλη, τότε το ανάγλυφο γίνεται πολύ απότομο ενώ, όταν βρίσκονται σε αραιές αποστάσεις, τότε το ανάγλυφο μεταβάλλεται ομαλά χωρίς έντονες κλίσεις.

Ετσι λοιπόν, οι τοπογραφικοί χάρτες δείχνουν ουσιαστικά τα υψόμετρα των τόπων και τη μεταβολή του αναγλύφου από τραχύ σε ομαλό και το αντίθετο.

Ζητήστε να απαντήσουν στις παρακάτω ερωτήσεις και να συμπληρώσουν την Ασκηση 3 βλέποντας τον τοπογραφικό τους χάρτη (χάρτης 1) .

- Πού βρίσκεται το υψηλότερο σημείο του νομού Χαλκιδικής;

- Πόσο υψόμετρο έχει το σημείο αυτό;

- Πόσες ισοϋψείς καμπύλες έχει η χερσόνησος της Κασσάνδρας;

8. Τώρα που οι μαθητές έχουν δει τριών ειδών χάρτες είναι μία καλή ευκαιρία να τονίσετε ότι οι χάρτες αυτοί ενώ δείχνουν το ίδιο μέρος όλοι, εντούτοις διαφέρουν μεταξύ τους.

Ρωτήστε τους μαθητές τί διαφορετικό δείχνει κάθε χάρτης.

Ζητήστε από τους μαθητές να σκεφτούν και να προτείνουν τί άλλους χάρτες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν; Τί θα έδειχναν αυτοί οι χάρτες;

Ασκηση 3 - Τί μπορείτε να μάθετε από ένα χάρτη.

Οδικός χάρτης.

  • Βρείτε και ζωγραφίστε το σύμβολο που δείχνει ένα δρόμο διπλής κυκλοφορίας (εθνικό).

………………………………………………………………………………

Βρείτε και ζωγραφίστε το σύμβολο που δείχνει ένα δρόμο επαρχιακό.

...................................................................................................................

Βρείτε ένα δρόμο που οδηγεί στο βουνό.

Βρείτε ένα δρόμο που οδηγεί στη θάλασσα.

Γιατί στο νησί Αμμουλιανή δεν υπάρχουν μεγάλοι δρόμοι;

...................................................................................................................

Γιατί στη χερσόνησο του Αγίου Ορους δεν υπάρχουν δρόμοι;

...................................................................................................................

Γιατί στη χερσόνησο της Κασσάνδρας υπάρχουν δρόμοι κυρίως στην παραλία και όχι στο εσωτερικό της χερσονήσου;

...................................................................................................................

Από ποιές περιοχές περνάει κανείς για να πάει από τη Νέα Καλλικράτεια (Δ τμήμα του νομού) μέχρι την Ιερισσό (Α τμήμα του νομού);

.................................................................................................................

Τρισδιάστατες απεικονίσεις

- Προσανατολίστε την πρώτη τρισδιάστατη απεικόνιση με τον τοπογραφικό χάρτη.

- Εντοπίστε ένα βουνό στον τοπογραφικό χάρτη και το ίδιο βουνό στην τρισδιάστατη απεικόνιση.

- Προσέξτε το απότομο τμήμα της ανατολικής ακτής που φαίνεται στην απεικόνιση και το αντίστοιχο τμήμα στο χάρτη. Πόσο πυκνές γίνονται οι ισοϋψείς καμπύλες;

- Προσέξτε το ομαλό τμήμα της δυτικής ακτής που φαίνεται στην απεικόνιση και το αντίστοιχο τμήμα στον χάρτη. Πόσο αραιές γίνονται οι ισοϋψείς καμπύλες;

Τοπογραφικοί χάρτες

- Χρωματίστε την ισοϋψή καμπύλη των 200 μέτρων με ένα χρωματιστό μολύβι.

- Πού βρίσκεται το υψηλότερο σημείο του νομού;

...................................................................................................................

- Πόσο υψόμετρο έχει το σημείο αυτό;

........................... μέτρα

- Πόσες ισοϋψείς καμπύλες έχει η χερσόνησος της Κασσάνδρας;

..........................

  • Σημειώστε με ένα Χ ένα τμήμα του νομού που να είναι απότομο.
  • Σημειώστε με ένα Ο ένα τμήμα του νομού που να είναι ομαλό.
  • Σημειώστε με ένα Χ ένα τμήμα του νομού που να είναι πεδινό.
  • Σημειώστε με ένα Ο ένα τμήμα του νομού που να είναιορεινό.
  • Τί παρατηρείτε συνδυάζοντας τις τέσσερις αυτές ερωτήσεις;

 Αρχή Σελίδας


ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ] ΠΡΟΛΟΓΟΣ ] ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟΥ ]

Νίκος Λαμπρινός© 2002 | All Rights Reserved