Μάθημα 2ο - Απαραίτητες γνώσεις για την ανάγνωση ενός χάρτη.

 

Σημαντικά σημεία του μαθήματος

  • Οι χαρτογράφοι χρησιμοποιούν το Βορρά, Νότο, Ανατολή και Δύση για να περιγράψουν μια διεύθυνση.
  • Οι χαρτογράφοι συνήθως προσανατολίζουν το χάρτη έτσι ώστε το επάνω τμήμα του να δείχνει το Βορρά.
  • Μπορούμε να περιγράψουμε τη σχέση που υπάρχει μεταξύ ενός τόπου και κάποιου άλλου λέγοντας ότι ο πρώτος βρίσκεται βόρεια ή ανατολικά του δεύτερου, κλπ. Ετσι, προσδιορίζουμε τη σχετική θέση του ενός τόπου ως προς τον άλλον και κατ’επέκταση ως προς κάθε σημείο στην επιφάνεια της Γης.
  • Χρησιμοποιώντας τους μεσημβρινούς και τους παραλλήλους, που είναι φανταστικές γραμμές κατασκευασμένες από τους γεωγράφους και διατρέχουν την επιφάνεια της Γης, μπορούμε να βρούμε τις γεωγραφικές συντεταγμένες και να ορίσουμε την ακριβή θέση κάθε σημείου πάνω στην επιφάνεια της Γης.
  • Η σχέση της απόστασης μεταξύ δύο τόπων πάνω στο χάρτη και της πραγματικής τους στο ύπαιθρο ονομάζεται κλίμακα .

Αρχή Σελίδας

Χρησιμοποιώντας την κλίμακα μπορούμε να υπολογίσουμε την πραγματική απόσταση στο ύπαιθρο μεταξύ δύο τόπων που φαίνονται στο χάρτη.

  • Οι γεωγράφοι χρησιμοποιούν τους όρους “μεγάλη κλίμακα” και “μικρή κλίμακα” για να περιγράψουν πόση έκταση απεικονίζει ένας χάρτης. Ενας χάρτης “μεγάλης κλίμακας” απεικονίζει μία ΜΙΚΡΗΣ έκτασης περιοχή με μεγάλη όμως λεπτομέρεια. Ενας χάρτης “μικρής κλίμακας” απεικονίζει λιγότερες λεπτομέρειες (παρουσιάζει λιγότερες πληροφορίες) αλλά καλύπτει ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ έκταση.     

Αρχή Σελίδας

Ποιά σχέση έχει το μάθημα αυτό με τα θέματα της γεωγραφίας.

Θέση -- Το μάθημα αυτό έχει ως σκοπό να αναπτύξουν οι μαθητές τις απαραίτητες ικανότητες ώστε να καταλαβαίνουν τη Θέση -- Πού βρίσκονται οι τόποι. Θα βοηθήσει τους μαθητές να καταλάβουν την απόλυτη και τη σχετική θέση.

Η απόλυτη θέση σχετίζεται με τις γεωγραφικές συντεταγμένες (γεωγραφικό μήκος και γεωγραφικό πλάτος) που χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό κάθε σημείου στην επιφάνεια της Γης.

Η σχετική θέση σχετίζεται με την ικανότητα αντίληψης της θέσης ενός σημείου ως προς ένα άλλο, και ακόμη με την ικανότητα να προσανατολιζόμαστε όταν κοιτάζουμε από ένα χάρτη σε έναν άλλο και από μια φωτογραφία (π.χ. δορυφορική εικόνα) σε ένα χάρτη.

 Αρχή Σελίδας

Απαραίτητα υλικά για το μάθημα.

1. Μια Υδρόγειος Σφαίρα.

2. Ενα αντίγραφο όλων των χαρτών και απεικονίσεων για κάθε μαθητή.

3. Ενα αντίγραφο με την άσκηση 2 για κάθε μαθητή.

4. Χάρακες
 

Στο μάθημα αυτό οι μαθητές θα ανακτούν πληροφορίες από τους χάρτες. Οι ερωτήσεις στις οποίες θα υποβάλλονται θα βασίζονται στους χάρτες, αφού πρώτα τους έχουν παρατηρήσει και θα συμπληρώνουν την άσκηση με τις απαντήσεις που δίνει η τάξη στις ερωτήσεις. Ετσι, στο τέλος όλη η τάξη θα έχει συμπληρωμένη σωστά την άσκηση

Αρχή Σελίδας

 

Μέθοδος για τη διδασκαλία του μαθήματος

Μοιράστε την Ασκηση 2. Ζητήστε από τους μαθητές να έχουν μπροστά τους τους χάρτες. Θα χρησιμοποιήσουν όλους τους χάρτεςπου έχουν καθώς επίσηςκαι τις τρισδιάστατες απεικονίσεις και τη δορυφορική εικόνα

Τρισδιάστατες απεικονίσεις                Δορυφορική εικόνα

13d1 small 23d2.jpg (50816 bytes)                 sat.jpg (94593 bytes)

Τρείς βασικές έννοιες θα διδαχθούν οι μαθητές σε αυτή την άσκηση: α) Διεύθυνση, συμπεριλαμβανομένου και του προσανατολισμού της εικόνας ως προς το χάρτη, β) γεωγραφικές συντεταγμένες και γ) κλίμακα.

α) Διεύθυνση.

1. Επανάληψη των τεσσάρων σημείων του ορίζοντα. Επισήμανση των τεσσάρων ενδιάμεσων σημείων (ΒΑ, ΝΑ, ΝΔ, ΒΔ). Αναφορά στην Υδρόγειο Σφαίρα. Επισημαίνουμε ότι ο Βορράς είναι στο επάνω τμήμα της Υδρογείου. Οταν μιλάμε για το Βορρά σε ένα χάρτη, εννοούμε ότι “προχωρούμε” προς το Βόρειο Πόλο της Γης.

Οταν μιλάμε για το Νότο, εννοούμε ότι “προχωρούμε” προς το Νότιο Πόλο της Γης.

Ζωγραφίστε στον πίνακα το σημείο που χρησιμοποιείται στους χάρτες για να δείξει τη διεύθυνση προς την οποία βρίσκεται ο Βορράς.

Τονίστε ότι αυτή είναι η διεύθυνση των περισσοτέρων χαρτών, ακόμη και όταν δε σημειώνεται πάνω στο χάρτη. Αν η διεύθυνση είναι διαφορετική, τότε ο συμβολισμός είναι ο ίδιος αλλά το βέλος δείχνει προς τη διεύθυνση που πραγματικά είναι ο Βορράς

2. Βοηθήστε τους μαθητές να προσανατολίσουν τον τοπογραφικό χάρτη (χάρτης 1) με μία από τις τρισδιάστατες απεικονίσεις. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει οι μαθητές να μάθουν ότι δεν είναι πάντοτε όλοι οι χάρτες προσανατολισμένοι προς το Βορρά (τονίστε τη διαφορετική διεύθυνση του “Βορρά” σε κάθε απεικόνιση).

 

Ζητήστε από τους μαθητές να “ακολουθήσουν” με το χέρι τους τον κύριο δρόμο του νομού Χαλκιδικής. α) Τι διεύθυνση έχει αυτός ο δρόμος; β) Τι σχέση έχει με την διπλανή ακτή; γ) Προς τα πού βρίσκεται η ακτή σε σχέση με το δρόμο; Να γράψουν τις απαντήσεις τους στην Ασκηση 2.

Ζητήστε από τους μαθητές να απαντήσουν στις ίδιες ερωτήσεις αλλά κοιτάζοντας τις τρισδιάστατες απεικονίσεις. Διευκολύνετε τους μαθητές λέγοντάς τους ότι ο δρόμος βρίσκεται παράλληλα με την ακτή (αυτή πρέπει να είναι η απάντησή τους στην δεύτερη (β) ερώτηση που αφορά τον οδικό χάρτη (χάρτης 2), επειδή στις απεικονίσεις δε φαίνεται ο δρόμος). Να σημειώσουν και αυτές τις απαντήσεις στην Ασκηση 2. Τέλος, ρωτήστε τους μαθητές να σας πουν (και να σημειώσουν στην Ασκηση 2) προς τα πού είναι ο Βορράς -σε σχέση με τον τοπογραφικό χάρτη (χάρτης 1)- σε κάθε τρισδιάστατη απεικόνιση.

Πείτε στους μαθητές να φτιάξουν δύο ομάδες. Κάθε ομάδα θα ρωτάει την άλλη για τη διεύθυνση που έχουν συγκεκριμένα σημεία ως προς κάποια άλλα στον τοπογραφικό χάρτη (χάρτης 1) και στον οδικό χάρτη (χάρτης 2). Κάντε το σαν παιχνίδι, με τον εαυτό σας κριτή, και δίνετε “πόντους” στην ομάδα που δίνει σωστές απαντήσεις.

Ζητήστε από τους μαθητές να απαντήσουν σε ερωτήσεις όπως:

α) Ποιά πόλη είναι πιο βόρεια

β) Ποιά πόλη είναι πιο νότια

γ) Ποιά πόλη είναι πιο ανατολικά

δ) Ποιά πόλη είναι πιο δυτικά

ε) Αν πηγαίνατε από την Νέα Καλλικράτεια στα Νέα Μουδανιά ποιά διεύθυνση θα ακολουθούσατε;

ζ) Αν πηγαίνατε από τα Νέα Μουδανιά στον Πολύγυρο ποιά διεύθυνση θα ακολουθούσατε;

Εξηγήστε στους μαθητές ότι εκτός από τα τέσσερα αυτά σημεία του ορίζοντα υπάρχουν κι άλλα με τη βοήθεια των οποίων μπορούμε να περιγράψουμε πιο σωστά μια διεύθυνση, όπως Βορειοανατολικά, Βορειοδυτικά, Νοτιοανατολικά και Νοτιοδυτικά. Επιμένετε στη σωστή απόδοση των διευθύνσεων και όχι σε γενικότητες.

Ρωτήστε τους μαθητές τις παρακάτω ερωτήσεις και ζητήστε τους να γράψουν τις απαντήσεις στην Ασκηση 2.

α) Πού βρίσκεται η Ιερισσός σε σχέση με τη χερσόνησο της Κασσάνδρας;

β) Πού βρίσκονται η χερσόνησος της Κασσάνδρας σε σχέση με την Ιερισσό;

γ) Ποιά είναι η διεύθυνση του βουνού Χολομώντας;

β) Γεωγραφικές συντεταγμένες

1) Επανάληψη των γεωγραφικών συντεταγμένων. Οι μαθητές θα χρησιμοποιήσουν τον τοπογραφικό χάρτη ( χάρτης 1 ). Υπενθυμίστε στους μαθητές ότι το γεωγραφικό μήκος (γ.μ.) και το γεωγραφικό πλάτος (γ.π.) είναι φανταστικές γραμμές που έχουν επινοήσει οι γεωγράφοι για να μπορούν να εντοπίζουν κάθε σημείο πάνω στην επιφάνεια της Γης. Το γ.μ. και γ.π. μετρούνται σε μοίρες. Κάθε μοίρα αποτελείται από 60 πρώτα λεπτά (60΄) και κάθε πρώτο λεπτό από 60 δεύτερα λεπτά (60΄΄).

Ρωτήστε τους μαθητές να σας πουν και να συμπληρώσουν στην Ασκηση 2.

α) Τι διεύθυνση έχουν οι γραμμές του γεωγραφικού πλάτους;

β) Τι διεύθυνση έχουν οι γραμμές του γεωγραφικού μήκους;

γ) Τι γ.π. έχει η Χανιώτη και η Παλαιοχώρα; Πόσο διαφέρουν;

δ) Τί γ.μ. έχει το ακρωτήριο της χερσονήσου της Κασσάνδρας;

2) Πείτε στα παιδιά να πάρουν την Υδρόγειο Σφαίρα. Ρωτήστε τα να σας πουν:

α) πόσα και ποιά κράτη θα συναντήσουν αν ακολουθήσουν τη γραμμή του γ. μ. των 20° από Δυτικά προς Ανατολικά

β) πόσα και ποιά κράτη θα συναντήσουν αν ακολουθήσουν τη γραμμή του γ. π. των 40° από Νότο προς Βορρά.

Βεβαιωθείτε ότι και στις δύο περιπτώσεις έχουν κάνει τον γύρο όλης της Γης.

γ) Κλίμακα.

1. Εξηγείστε την έννοια της κλίμακας στους μαθητές. Θα χρησιμοποιηθούν όλοι οι χάρτες. Μπορείτε να ξεκινήσετε κάπως έτσι: “Για να μπορέσετε να καταλάβετε πόσο μεγάλο τμήμα της Υδρογείου Σφαίρας καλύπτει ο χάρτης που κρατάτε στα χέρια σας πρέπει να κοιτάξετε στην κλίμακά του. Η κλίμακα περιγράφει τη σχέση που υπάρχει μεταξύ μιας απόστασης στο χάρτη και της αντίστοιχης στο ύπαιθρο. Οι χάρτες έχουν διάφορες κλίμακες. Κάθε χάρτης από αυτούς τους τρεις έχει διαφορετική κλίμακα.”

Πείτε στους μαθητές να έχουν μπροστά τους τους χάρτες και τα υπομνήματά τους.

Ζητήστε από τους μαθητές να εντοπίσουν και να σας πούν ποια είναι η κλίμακα του οδικού χάρτη (χάρτης 2) .

Κάντε το ίδιο για όλους τους χάρτες.

2. Μεγάλης και μικρής κλίμακας χάρτες.

Ζητήστε από τους μαθητές να βρούν πάνω στον τοπογραφικό χάρτη (χάρτης 1) την πρωτεύουσα του νομού Χαλκιδικής. Ζητήστε τους να κάνουν το ίδιο και στον οδικό χάρτη (χάρτης 2) και στην δορυφορική εικόνα . Τι παρατηρούν; (Η απεικόνιση της πρωτεύουσας διαφέρει σε μέγεθος από χάρτη σε χάρτη).

Ζητήστε να εντοπίσουν την πρωτεύουσα του νομού στον τοπογραφικό χάρτη (χάρτης 1) . Ρωτήστε τα παιδιά αν μπορούν να την διακρίνουν στη δορυφορική εικόνα .

Παρατηρείστε ότι η απεικόνιση σχετίζεται με την ακρίβεια και την κλίμακα του χάρτη και της δορυφορικής εικόνας. Ενας χάρτης μεγάλης κλίμακας παρουσιάζει μια μικρή έκταση δείχνοντας σημαντικές λεπτομέρειες, ενώ ένας χάρτης μικρής κλίμακας παρουσιάζει λιγότερες λεπτομέρειες αλλά καλύπτει μεγαλύτερη έκταση.

3. Χρησιμότητα της κλίμακας για τη μέτρηση αποστάσεων.

Ενας από τους λόγους που ο άνθρωπος χρησιμοποιεί τους χάρτες είναι και ο υπολογισμός της απόστασης που απέχουν μεταξύ τους δύο τόποι.

Ζητήστε από τους μαθητές να απαντήσουν στην Ασκηση 2 τα εξής:

α) Χρησιμοποιώντας τους χάρακες μετρήστε από τον οδικό χάρτη (χάρτης 2) την απόσταση από την Νέα Καλλικράτεια μέχρι τα Νέα Μουδανιά.

β) Χρησιμοποιώντας τους χάρακες μετρήστε από τον τοπογραφικό χάρτη (χάρτης 1) την απόσταση από την Νέα Καλλικράτεια μέχρι τα Νέα Μουδανιά.

Τί συμπεραίνετε από τις δύο απαντήσεις; ( Παρά το ότι η απόσταση μεταξύ των δύο τόπων στο ύπαιθρο είναι ίδια, στους χάρτες αποδίδεται διαφορετική. Αν όμως μετατρέψουμε τις μετρήσεις με βάση την κλίμακα τότε καταλαβαίνουμε τη σημασία της κλίμακας ).


Επιπλέον δραστηριότητες.

  1. Ζητήστε από τους μαθητές να βρούν στοιχεία για το νομό Χαλκιδικής από εγκυκλοπαίδειες. Πείτε τους να συγκεντρώσουν όσους περισσότερους διαφορετικούς χάρτες μπορέσουν να βρούν και να τους αναρτήσουν στον πίνακα ανακοινώσεων της τάξης.
  2. Χρησιμοποιήστε το σχολείο για να δείξετε στους μαθητές τις διευθύνσεις του Βορρά, Νότου, Ανατολής και Δύσης.
  3. Χρησιμοποιήστε όσο το δυνατόν περισσότερους χάρτες της Ελλάδας μπορείτε να βρείτε με διαφορετικές κλίμακες, ώστε να μπορέσουν να διαπιστώσουν τα παιδιά το πώς μεταβάλλονται οι λεπτομέρειες που δείχνουν οι χάρτες σε σχέση με τις κλίμακες.
  4. Ζητήστε από τους μαθητές να κατασκευάσουν ένα χάρτη του σχολείου τους επιλέγοντας οι ίδιοι την κλίμακα που θα χρησιμοποιήσουν. Μετά συγκρίνετε τις λεπτομέρειες που φαίνονται.

Ασκηση 2 - Απαραίτητες γνώσεις για την ανάγνωση ενός χάρτη.

Συμπληρώστε τις απαντήσεις στις παρακάτω ερωτήσεις.

Διεύθυνση

Χρησιμοποιήστε τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα (Βορρά, Νότο, Ανατολή, Δύση) για να πείτε που βρίσκεται ο ένας τόπος σε σχέση με τον άλλο.

Κοιτάξτε τον τοπογραφικό χάρτη (χάρτης 1)

Ποιά πόλη είναι πιο βόρεια;

Ποιά πόλη είναι πιο νότια;

Ποιά πόλη είναι πιο ανατολικά;

Ποιά πόλη είναι πιο δυτικά;

Αν πηγαίνατε από τη Νέα Καλλικράτεια στα Νέα Μουδανιά τι διεύθυνση θα ακολουθούσατε;

Η χερσόνησος του Αγίου Ορους βρίσκεται .......................... της χερσονήσου Κασσάνδρας

Ο Πολύγυρος βρίσκεται ........................ της Νέας Καλλικράτειας και ...................... της Ιερισσού.

 

Γεωγραφικό Μήκος και Πλάτος

Οι γραμμές του γεωγραφικού μήκους (γ.μ.) και του γεωγραφικού πλάτους (γ.π.) αποτελούν ένα φανταστικό πλέγμα που οι χαρτογράφοι έχουν φτιάξει για να μπορούν να εντοπίζουν κάθε σημείο στην επιφάνεια του πλανήτη και να το δείχνουν στην Υδρόγειο Σφαίρα ή σε χάρτη.

Χρησιμοποιήστε τον τοπογραφικό χάρτη (χάρτης 1) για να βρείτε το γ.μ. και το γ.π.

Προς ποιά διεύθυνση κινούνται οι γραμμές του γ.μ.;

Προς ποιά διεύθυνση κινούνται οι γραμμές του γ.π.;

Ποιό είναι το γ.μ. και γ.π. του σημείου 1 μεταξύ των Νέων Πλάγιων και Μουδανιών (χάρτης 1) ;

Κλίμακα

Χρησιμοποιήστε τον οδικό χάρτη (χάρτης 2) .

Ποιά είναι η κλίμακα του οδικού χάρτη (χάρτης 2) ;

Ποιά είναι η κλίμακα του τοπογραφικού χάρτη (χάρτης 1) ;

Ποιά είναι η κλίμακα της δορυφορικής εικόνας;

Χρησιμοποιώντας τον χάρακα πείτε από τον οδικό χάρτη (χάρτης 2) ποιά είναι η απόσταση μεταξύ:

Νέας Καλλικράτειας - Νέων Μουδανιών : ........... εκατοστά

Χρησιμοποιώντας τον χάρακα πείτε από τον τοπογραφικό χάρτη (χάρτης 1) ποιά είναι η απόσταση μεταξύ:

Νέας Καλλικράτειας - Νέων Μουδανιών: ............

Χρησιμοποιώντας τον χάρακα πείτε από την δορυφορική εικόνα ποιά είναι η απόσταση μεταξύ:

Νέας Καλλικράτειας - Νέων Μουδανιών : ...........

Υπάρχει διαφορά και γιατί; Τι έχετε να πείτε για τις διάφορες κλίμακες σε σχέση με την αληθινή απόσταση

Αρχή Σελίδας


ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ | ΠΡΟΛΟΓΟΣ | ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟΥ